Nếu nói đến cụm từ này, "trở về với mình" hay tìm lại chính mình, hẳn sẽ có nhiều người nghĩ, nó là một hành trình yên ả. Có lẽ khởi phát từ cụm "trở về". Bằng nhiều trải nghiệm khác nhau, ta có ấn tượng khá dễ chịu với sự trở về. Nó mô tả một kẻ lữ hành nào đó, sau khi rong ruổi đường xa phiêu bạt mây gió, cuối cùng cũng quay lại với nơi chốn cũ, nơi nào đó mà kẻ lữ hành ấy đã từng rời đó mà đi. Rõ ràng, đây là một tình huống gợi lên cảm xúc rung động rất khẽ khàng, rất êm ái, vì người xa xứ ấy biết vẫn còn nơi để quay về, và những người mỏi mòn chờ đợi sẽ dang vòng tay ấm áp với sự hân hoan lấp lánh trong ánh mắt để đón chào sự trở lại này.
Trở về với mình không giống một chuyến về nhà
Nhưng "trở lại với mình" thì lại là một phạm trù rất khác. Lúc này, không phải là sự êm đềm của một chuyến về nhà như thường biết. Nó giống hơn với một khung cảnh khác. Vào một chiều hoàng hôn nọ, khi người lữ khách còn đang tá túc nơi khung trời rất lạ nào đó, ngồi nhâm nhi ánh mặt trời đang dần xuống dưới đồi. Bỗng dưng trong lòng trào lên một cảm giác rất chơi vơi, anh ta nhận ra mình đã đi lạc mất rồi. Anh ta đi quá xa, đường thì trùng trùng quanh co, chẳng còn biết đâu là lối trở lại. Và hành trình tìm lại ký ức không dễ dàng như anh ta tưởng, nó rối rắm và đầy cô độc, có lẽ giống "cuộc chiến đấu" hơn là khúc ca khải hoàn kỳ vĩ.
Vì sao ta đi lạc khỏi chính mình
Chúng ta, con người được cho là của thế giới hiện đại, cũng đang đi lạc giống câu chuyện thứ hai vậy. Xã hội phát triển, cộng đồng mở rộng kéo ta ngày càng xa khỏi bản tính chân nguyên của chính mình. Được nuôi dưỡng trong chiếc lồng sơn son của công chúng, quá nhiều âm thanh xôn xao, ồn ã khiến ta mất liên lạc với tiếng nói bên trong. Càng ngấm lâu những thanh âm xa lạ ấy, ta càng tin nó là sự thật, là thứ định hình ta. Đúng vậy, con người hiện đại này sống với những định nghĩa, và định hình. Tiếc là nó lại theo nghĩa phụ thuộc, thay vì sự nuôi dưỡng cho căn tính của bạn. Một xã hội lành mạnh sẽ làm giàu thêm căn tính của chính nó vào bạn, và ngược lại bạn cũng bồi đắp thêm vào cho xã hội những gì là đặc sắc của riêng mình. Hai phía cứ thế bổ trợ, nâng nhau lên, và thế là cả hai càng ngày càng sâu sắc, càng rộng lớn. Tiếc là xã hội này lại phần lớn đang tương tác với nhau trong mối quan hệ "triệt tiêu". Nghĩa là nếu sự va chạm căn tính xảy ra, căn tính của bên yếu thế hơn (cá nhân) sẽ bị triệt tiêu, mòn vẹt một cách từ từ.
Đến lúc, như người đi lạc, vào khoảnh khắc mặt trời lặn của một ngày bình thường nào đó, ta chợt nhận ra mình đã lạc xa lắm rồi, đến nỗi không thể nhớ lại mình là thế nào nữa. Và ta phát hiện ra, cũng vì sống quá lâu trong sự cạnh tranh để sinh tồn, ta quên luôn cả cách dùng chính sự độc đáo của mình để làm lợi cho muôn loài, mà lại nảy sinh toàn sự ích kỷ, tính toán, chiếm đoạt.
Tìm lại chính mình bằng cách phụng sự
Mỗi người phải trưởng thành đến mức họ biết cách tránh việc sống dựa vào sự công nhận của những người khác. Đến mức mà họ làm điều gì đó tốt đẹp không phải chỉ để được nhận lời khen ngợi, mà đơn giản, điều tốt là điều cần phải được làm trong xã hội này.
Mahatma Gandhi đã từng để lại một câu nói vĩ đại: "Bạn sẽ nhận ra chính mình, khi bạn quên mình để phụng sự cho người khác." Và đúng thế thật. Trong xã hội sống bằng tương tác này, nếu muốn trở lại với mình, phải học được kỹ năng tìm thấy mình ngay chính trong khi sống bằng cách phụng sự những người xung quanh.
Vì chẳng nhận ra điều ấy, chúng ta đang thấy rất nhiều những con người kinh doanh thành công, tiền bạc rủng rỉnh, nhưng tâm hồn nghèo nàn và họ lại còn chẳng mấy tự tin. Thứ mà họ có là "tự phụ", thái độ sinh ra khi họ chẳng hề thực sự tự tin vì được là chính mình.
Phải quay về thôi, nhỉ?
Viết vào đúng khi hoàng hôn của một ngày bình thường tháng 8.
Đọc thêm: Hành trình miệt mài với "tìm về bản thể chân nguyên" của mỗi người · Tìm hiểu các hành trình cùng ISTAR
